مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی 1021-5107 32 3 2026 09 23 The Talent Competitiveness Gap in Iran: With Emphasis on University Graduates شکاف رقابت‌پذیری استعدادها در ایران: با تأکید بر دانش‌آموختگان 7 25 735577 FA مقصود فراستخواه استاد، گروه برنامه ریزی آموزش عالی، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران 0000-0002-7535-6074 رضا منیعی استادیار، گروه آینده پژوهی و نظریه پردازی در آموزش عالی، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران 0000-0002-5359-5007 Journal Article 2025 08 26 <span>To better understand the problem of talent migration and the underutilization of the country's abundant human capital, this mixed-methods study was conducted within the framework of the Global Talent Competitiveness Index (GTCI). Among 134 countries, and despite Iran's relatively favorable rankings in the cumulative national stocks of human, intellectual, and specialized capital - such as the population with tertiary education (45), the tertiary-educated labor force (48), the number of researchers (43), the growth of scientific publications (40), and research and development expenditure (46), along with progress in university rankings (46) and in technologies (16) - its standing in the quality of national competitiveness outcomes is highly unfavorable, owing to the performance of its institutions, structures, and policies. For instance, Iran ranks 116 overall, 114 in system enabling capacity, 134 in attraction, 96 in growth, 104 in retention, and 97 in skill-level productivity. In the qualitative phase, using grounded theory (later Glaserian version) and thematic analysis of in-depth interviews with 32 key informants drawn from eight groups, a conceptual model and a quantitative measurement instrument were developed. In the quantitative phase, a multi-stage stratified survey was administered; questionnaires were sent to more than 3,000 graduates, and 280 complete questionnaires were ultimately returned, forming the basis for the descriptive analyses and statistical modeling. The findings reveal that Iran's principal national-level shortcomings include transparency, international economic cooperation, R&D job opportunities, internet access, social inclusion and equality of opportunity, gender equality, national delegation of authority, and decentralization; at the university level, the salient gaps concern institutional autonomy, the attraction of foreign investment, international faculty, and attention to students' voices. The results underscore the necessity of the regular monitoring of graduates and of evidence-based policy reform.</span> <span lang="FA">خروج سرمایه‌های مغزی و کاهش ذخایر ژنتیک این سرزمین به بحرانی جدی تبدیل شده است. بهره‌وری سرمایه‌های انسانی سرشار در کشور با صخره‌های ساختاری مواجه شده است و تحلیل برنامه هفتم نیز راهکار مؤثری برای عبور از این وضعیت ارائه نمی‌دهد. تحقیق آمیخته حاضر مبتنی بر چارچوب «شاخص جهانی رقابت‌پذیری استعدادها» انجام گرفته است. در میان 134 کشور با وجود رتبه‌های مناسب کشور ایران در امکان‌های ملی تجمعیِ سرمایه‌های انسانی و فکری و تخصصی مثل جمعیت با تحصیلات عالی (45)، دسترسی، نیروی کار با تحصیلات عالی (48)، تعداد پژوهشگران (43)، رشد مقالات علمی (40) و هزینه تحقیق و توسعه (رتبه 46) و حتی پیشرفت‌هایی در رتبه دانشگاه‌ها (46) و در فناوری‌ها (16)؛ رتبه کشورمان در کیفیت نتایج ملی رقابت‌پذیری به سبب وضعیت عملکرد نهادها، ساختارها و سیاست</span> <span lang="FA">ها بسیار نامطلوب است. برای مثال، درکل، نتایج ملی رقابت‌پذیری (116) و در توانمندی و ظرفیت سیستم 114، روال‌های جذب 134، رشد و پرورش 96، مراقبت و نگهداشت 104 و بهره‌وری در سطح مهارت 97 است. در بخش کیفی، با استفاده از گراندد تئوری (نسخه متأخر گلیسر) و تحلیل مضمون مصاحبه‌های عمیق با ۳۲ مطلع کلیدی از هشت گروه، مدلی مفهومی و ابزار سنجش کمّی طراحی شد. در بخش کمّی، پیمایش طبقه‌ای چندمرحله‌ای از ۳۰۰۰ دانش‌آموخته اجرا شد. رویکرد برون‌گرا و استفاده از مدل‌های آماری و پیش‌بینی به درک الگوها و وضعیت‌های مرتبط با استعدادها کمک کرد. یافته‌ها نشان داد که اصلی‌ترین کاستی‌ها در کشور ایران در سطح ملی شامل شفافیت، همکاری‌های اقتصادی بین‌المللی، فرصت های شغلی تحقیق و توسعه، اینترنت، شمول اجتماعی و برابری فرصت ها، برابری جنسیتی، اختیارسپاری ملی و تمرکززدایی و در سطح دانشگاه نیز استقلال عمل نهادی، سرمایه‌گذاری خارجی، هیئت علمی بین‌المللی و توجه به نظر و بازخورد دانشجویان است. این موانع سبب شده است که نتایج ملی ما در زمینه استعدادها از حیث شناسایی، جذب، به‌کارگیری، مشارکت، حفظ و مراقبت، نگهداشت و فراهم آوردن فرصت های رشد و شکوفایی آنها ناکارامد باشد. همچنین تفاوت هایی در نگرش و انتظارات میان زنان و مردان دانش‌آموخته و میان نسل های سه‌گانه آنها مشاهده و تأمل و بر پیمایش دانش‌آموختگان نیز تأکید شد.</span> https://journal.irphe.ac.ir/article_735577_d6b483a3ea298cb49179152ab5180b1d.pdf