مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی 1021-5107 32 2 2026 07 01 Higher Education, Migration, and Unemployment: A Comparative Analysis of Iran and Regional Countries تحصیلات، مهاجرت و بیکاری: نگاهی به آموزش عالی در ایران و برخی کشورهای منطقه 29 49 732289 10.61838/KMAN.IRPHE.32.2.2 FA قاسم آزادی احمدآبادی استادیار، گروه پژوهشی ارزیابی سیاست‌ها و پایش علم، فناوری و نوآوری، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران 0000-0002-3610-2573 Journal Article 2025 07 01 Higher education, as the most influential institution responsible for achieving national development goals, should critically evaluate its programs, policies, and structures while leveraging the successful experiences of other countries. This study examines university education in Iran and selected regional countries from economic, educational, and social perspectives. This applied research adopts a descriptive-analytical approach, utilizing cross-sectional data from 2014 to 2023. The study employs secondary data analysis, relying on statistics and information from national and international institutions. The research focuses on Iran, Saudi Arabia, Turkey, Pakistan, and the United Arab Emirates (UAE). In all studied countries (except for minor fluctuations), the share of higher education expenditure in GDP has generally declined. The UAE exhibits the highest fluctuations in net higher education enrollment, reflecting rapid policy shifts. In contrast, Pakistan and Saudi Arabia show the most stable trends, while Iran and Turkey have experienced declines since 2019. The highest unemployment rates are observed in Iran, followed by Turkey, Pakistan, Saudi Arabia, and the UAE. The UAE and Saudi Arabia lead in attracting foreign students, indicating active university internationalization policies and investments in globally competitive higher education. Conversely, Iran and Pakistan have the lowest rates, likely due to political-economic constraints and inadequate infrastructure for international students. In Saudi Arabia and the UAE, strong correlations exist between higher education budgets, enrollment rates, immigration policies, and unemployment reduction. In Iran and Turkey, enrollment and unemployment are closely linked, yet policies have failed to curb unemployment effectively. Pakistan shows no significant relationship between these variables. The interplay between higher education and economic indicators is heavily influenced by national policy frameworks. Countries with cohesive strategies (e.g., Saudi Arabia and the UAE) demonstrate greater success, whereas others face structural inefficiencies. Key recommendations include: reforming higher education to align with labor market demands; supporting startups and private-sector collaboration; developing national employment policies through university-industry partnerships; diversifying economies to reduce reliance on natural resources; and fostering innovation-driven industries. <span lang="AR-SA">آموزش عالی، به‌عنوان اثرگذارترین نهاد مسئول در دستیابی به اهداف توسعه ملی، باید در برنامه‌ها، سیاست‌ها و ساختارهای خود بازنگری کند و از تجارب موفق سایر کشورها نیز بهره گیرد. هدف پژوهش بررسی تحصیلات دانشگاهی در کشور ایران و برخی از کشورهای منطقه از جنبه‌های اقتصادی، آموزشی و اجتماعی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، جزء مطالعات توصیفی تحلیلی است. داده‌ها به ­صورت مقطعی برای بازه 2014 تا 2023 در نظر گرفته شد. پژوهش با روش تحلیل داده‌های ثانویه انجام شد و متکی به تحلیل آمار و اطلاعاتی است که از نهادهای ملی و بین‌المللی حاصل شد. جامعه پژوهش کشورهای ایران، عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان و امارات متحده عربی هستند.<strong> </strong>در تمام کشورها، بجز نوسانات جزئی، روند کلی سهم بودجه آموزش عالی از </span><span dir="LTR">GDP</span><span lang="AR-SA"> کاهشی است. کشور امارات بیشترین نوسان را از نظر نرخ خالص ثبت ‌نام در آموزش عالی دارد که نشان‌دهنده تحولات سریع در سیاست‌های آموزش عالی این کشور است. کشورهای پاکستان و عربستان پایدارترین روندها را تجربه کرده‌اند. کشورهای ایران و ترکیه کاهش پس از سال ۲۰۱۹ را پشت سر گذاشته‌اند. بالاترین نرخ بیکاری به ترتیب مربوط به کشورهای ایران، ترکیه، پاکستان، عربستان و امارات است. کشورهای امارات و عربستان بالاترین جذب دانشجوی خارجی را دارند که نشان‌دهنده سیاست‌های فعال بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها و سرمایه‌گذاری در آموزش عالی جذاب برای خارجیان است. کشورهای ایران و پاکستان کمترین نرخ را دارند که احتمالاً به­ دلیل محدودیت‌های سیاسی/اقتصادی و ضعف زیرساخت‌های پذیرش دانشجوی بین‌المللی است. کشورهای عربستان و امارات روابط قوی و معنادار بین بودجه، ثبت‌ نام، مهاجرت و کاهش بیکاری دارند. در کشورهای ایران و ترکیه رابطه قوی بین ثبت ‌نام و بیکاری وجود دارد، اما سیاست‌ها نتوانسته‌اند بیکاری را کاهش دهند. برای کشور پاکستان هیچ رابطه معناداری بین متغیرها یافت نشد. ارتباط بین شاخص‌های آموزشی و اقتصادی به سیاست‌های کلان هر کشور بستگی دارد. کشورهایی که سیاست‌های یکپارچه دارند، موفق‌تر عمل کرده، در حالی که سایر کشورها با چالش‌های ساختاری مواجه­اند. اصلاح نظام آموزش عالی برای تطبیق با نیازهای صنعت، حمایت از استارت‌آپ‌ها و بخش خصوصی، طراحی سیاست‌های ملی اشتغال با مشارکت بخش خصوصی و دانشگاه‌ها و کاهش وابستگی به منابع طبیعی و توسعه صنایع نوین از جمله راهبردهای مؤثر در این زمینه است.</span> https://journal.irphe.ac.ir/article_732289_a3f2d4031354b68b1f8fba3fb667687c.pdf