مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی 1021-5107 32 2 2026 07 01 Factors Influencing the Direction of the Science, Research, and Technology Sector in the Seventh Progress Plan and the Scenarios Ahead عوامل مؤثر بر جهت‌گیری بخش علوم، تحقیقات و فناوری در برنامه هفتم پیشرفت و سناریوهای پیش رو 1 27 732288 10.61838/KMAN.IRPHE.32.2.1 FA غلامرضا ذاکر صالحی استاد، گروه مطالعات تطبیقی و نوآوری در آموزش عالی، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران 0009-0003-3894-2415 Journal Article 2025 03 09 The country's scientific community needs to identify the key drivers and barriers of science and technology. Given the importance of contextual and social conditions in which the drivers of science, technology, and innovation emerge, details of these factors can be traced in experts’ opinions, policy documents, and domestic written records. Under such circumstances, drivers, obstacles, and challenges are not considered sudden or accidental phenomena; rather, their traces can be found in specialized discussions and policy documents. The aim of the researcher was to identify the most significant driving and hindering factors and to explain possible future pathways. The research questions were: What drivers, enabling conditions, and capabilities are represented in policy documents from an exploratory perspective? What challenges, crisis-generating factors, and issues are highlighted in these documents? Finally, which of these categories are considered priorities by experts? Data were collected through documentary research, and the analysis involved weighting and prioritization using the Friedman test, followed by scenario development. In this exploratory study, five key documents containing important orientations and insights regarding factors influencing the future of science, research, and technology in Iran were first examined, and relevant statements and propositions were extracted. A questionnaire was then designed based on the literature and the propositions contained in these policy reports and was distributed among a group of higher education specialists. Subsequently, the Friedman test was conducted to rank the factors. The highest-ranked factors were identified and used as the basis for constructing four scenarios concerning the future of higher education, science, and technology. These scenarios were then prioritized according to weighted averages, leading to the identification of the preferred scenario. Using the opinions of a panel of experts, the scenarios were evaluated in terms of feasibility, plausibility, consistency with national realities, advantages, risks, and potential consequences. The findings of this exploratory study, following the identification and prioritization of drivers and barriers and the evaluation of the four proposed scenarios, indicated that the scenario of Strengthening and Stabilization had the highest feasibility and plausibility. The Collaborative Development of Science and Technology scenario ranked second in terms of likelihood of realization and credibility. <span lang="FA">جامعه علمی کشور</span> <span lang="FA">نیازمند شناسایی پیشران­ ها و پسران­ های علم و فناوری است. با توجه به اهمیت شرایط بافتاری و اجتماعی، که پیشران­ های علم، فناوری و نوآوری در آن پدیدار می­ شوند، جزئیات آن را می ­توان در نظرها و اسناد نخبگان و مکتوبات و اسناد داخلی جست ­وجو کرد. در چنین شرایطی پیشران­ ها و موانع و چالش­ ها امری خلق­ الساعه تلقی نمی­ شوند و می ­توان رد پای آنها را درگفت­ وگوهای تخصصی و اسناد سیاستی یافت. هدف پژوهشگر کشف اصلی­ ترین عوامل پیشران و پسران و تبیین مسیرهای احتمالی آینده بود.<strong> </strong>پرسش پژوهشگر آن است که اسناد سیاستی با رویکرد اکتشافی چه پیشران­ ها، بسترسازها و قابلیت­ هایی را بازنمایی می ­کنند؟ همچنین این اسناد چه چالش­ ها، بحران­ زاها و مسائلی را برجسته کرده ­اند؟ درنهایت، خبرگان برای کدام­ یک از این مقوله ­ها اولویت بیشتری قایل­ ا­ند؟ روش گردآوری داده ­ها اسنادی و روش تحلیل آنها وزن­ دهی و اولویت­ سنجی با آزمون فریدمن و سپس سناریونویسی بود. در این پژوهش اکتشافی ابتدا پنج سند کلیدی که حاوی جهت­گیری­ ها و مطالب مهمی در زمینه عوامل مؤثر بر آینده علوم، تحقیقات و فناوری در ایران بود، بررسی و گویه­ های مهم و مرتبط با آنها استخراج شد. پرسشنامه‌ای با الهام از ادبیات و گزاره­ های موجود در این گزارش ­های سیاستی تهیه شد و در اختیار تعدادی از متخصصان آموزش عالی قرار گرفت. سپس آزمون فریدمن برای رتبه‌بندی عوامل انجام شد. در ادامه عواملی که بالاترین رتبه ­ها را داشتند، شناسایی و با عطف توجه به آنها چهار سناریو برای آینده آموزش عالی، علم و فناوری ساخته شد. در انتها این سناریوها بر اساس میانگین وزنی اولویت ­بندی و سناریوی مرجح آشکار شد. با استفاده از نظرهای گروهی از خبرگان سناریوها از نظر امکان تحقق و باورپذیری، انطباق با واقعیات کشور، مزایا و ریسک ­ها و پیامدها ارزیابی شد. یافته­ های این مطالعه اکتشافی پس از شناسایی و اولویت­ بندی پیشران­ ها و پسران­ ها و ارزیابی چهار سناریوی روایت شده، نشان داد که سناریوی تقویت و تثبیت و در مرحله دوم سناریوی توسعه همکارانه علم و فناوری امکان تحقق و باورپذیری بیشتری دارند.</span> https://journal.irphe.ac.ir/article_732288_2454939f67c5ddf7301b130367fbf32d.pdf