مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی 1021-5107 32 2 2026 07 01 Hybrid MOOCs and the Future of Learning in the Age of Artificial Intelligence: Analysis and Identification of the Components of Students’ Learning Ecology هیبریدموک و آینده یادگیری در عصر هوش مصنوعی: تحلیل و شناسایی اجزای زیست بوم یادگیری دانشجویان 189 206 730547 10.61838/KMAN.IRPHE.32.2.10 FA فاطمه شرزه‌ئی دانش‌آموخته دکتری دانشگاه پیام نور، تهران، ایران، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0009-0006-4305-8001 مرجان معصومی فرد دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور (PNU)، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0000-0002-1780-2064 نازیلا خطیب زنجانی دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور (PNU)، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0000-0002-9844-5563 نصیبه پوراصغر استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور (PNU)، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0000-0001-7050-0842 محمدرضا سرمدی استاد، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور (PNU)، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران. 0000-0001-8832-7507 Journal Article 2025 06 17 Hybrid MOOCs, as a blended educational technology, provide a suitable platform for the application of artificial intelligence in higher education. This study was conducted with the aim of identifying the components of the students’ learning ecology in Hybrid MOOCs, using an inductive qualitative content analysis approach. The research population consisted of electronic documents and expert interviews; through purposive sampling, 41 studies and 7 experts were selected, and the data were collected. The data collection instruments were note-taking and semi-structured interviews. The data were coded and analyzed using MaxQDA software. The findings indicated that the six main categories of the students’ learning ecosystem include audience preparation, interactions, evaluation, course management, content management, and support, all of which can be effectively enhanced by artificial intelligence tools. Thus, Hybrid MOOCs, as a blended educational technology, provide an appropriate foundation for integrating artificial intelligence into higher education. It is recommended that macro-level educational policies be designed in such a way that the use of artificial intelligence is considered not merely as an auxiliary tool but as an integral part of the architecture of the learning ecosystem, with the necessary legal and infrastructural frameworks developed for its expansion. <span lang="AR-SA">هیبرید موک به‌عنوان یک فناوری آموزشی ترکیبی، زمینه مناسبی برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در آموزش دانشگاهی فراهم می‌آورد. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های زیست‌بوم یادگیری دانشجویان در هیبرید موک‌ها و با رویکرد تحلیل محتوای کیفی استقرایی انجام شد. جامعه آماری شامل اسناد الکترونیکی و مصاحبه با خبرگان بود که با نمونه‌گیری هدفمند، </span><span lang="FA">۴۱</span><span lang="AR-SA"> پژوهش و </span><span lang="FA">۷</span><span lang="AR-SA"> خبره انتخاب و داده‌ها گردآوری شد. ابزار گردآوری داده‌ها فیش‌برداری و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. داده‌ها پس از کدگذاری با نرم‌افزار</span><strong style="mso-bidi-font-weight: normal;"> </strong><span dir="LTR">MaxQDA</span><strong style="mso-bidi-font-weight: normal;"> </strong><span lang="AR-SA">تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که شش مقوله اصلی زیست­ بوم دانشجویان شامل آماده‌سازی مخاطب، تعاملات، ارزشیابی، مدیریت دوره، مدیریت محتوا و پشتیبانی است که در تمام آنها ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند نقشی مؤثر داشته باشند و هیبرید موک به‌عنوان یک فناوری آموزشی ترکیبی زمینه مناسبی را برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در آموزش دانشگاهی فراهم می‌آورد. لازم است سیاست‌های کلان آموزشی به‌گونه‌ای تدوین شود که کاربست هوش مصنوعی نه صرفاً به‌عنوان ابزار کمکی، بلکه به‌عنوان بخشی از معماری زیست‌بوم یادگیری در نظر گرفته و بستر قانونی و زیرساختی لازم برای توسعه آن فراهم شود.</span> https://journal.irphe.ac.ir/article_730547_9a8b6aa5109e691b5bf6494bd26214b3.pdf