مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی 1021-5107 32 2 2026 07 01 Moving Beyond Mechanical Objectivity: Addressing the Challenges and Exploring Novel Solutions in Iranian University Admissions فراسوی عینیت مکانیکی: چالش‌های عینیت و راهکارهای نوین در پذیرش دانشجو 165 187 729749 10.61838/KMAN.IRPHE.32.2.9 FA مهدی کروندی رنانی دانشجوی دکتری، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-8337-0749 کیوان صالحی دانشیار، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-8673-4248 ابراهیم خدایی استاد، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-5634-5003 Journal Article 2025 05 25 Extensive criticisms have been raised against Iran’s university admission system, prompting the addition of final examinations alongside the national entrance exam. Despite these changes, standardized testing remains central, driven by a commitment to objectivity and ethical impartiality. In this paper, we argue that the traditional conception of objectivity—specifically mechanical objectivity or the value-free ideal—assumes that test scores alone are sufficient for admission, creating serious challenges for the validity of entrance exams. Classical test theory, rooted in operationalism and aligned with mechanical objectivity, emphasizes reliability over validity, failing to distinguish between appropriate and inappropriate assessments. Consequently, mechanical objectivity alone cannot ensure justice or epistemic integrity. Drawing on Daston and Galison’s work, we highlight the need for additional epistemic virtues such as truth-to-nature and trained judgment. Latent variable models, which aim to uncover the underlying essence of phenomena, are presented as alternatives to classical test theory. Furthermore, trained judgment leverages expert evaluation to offer a more holistic view of student abilities. Recent perspectives also frame objectivity as context-sensitive and goal-oriented. Therefore, redefining objectivity in university admissions requires identifying clear social and academic goals and designing evaluations accordingly. Ultimately, we propose a hybrid framework that integrates latent variable-based assessments with expert-driven processes, aiming to create a fairer, multidimensional, and more just admission model for Iran’s universities. <span lang="FA">در دهه‌های اخیر، نظام پذیرش دانشجو در کشور ایران با نقدهای گسترده‌ای مواجه شده است. اتکای صرف به آزمون‌های استاندارد شامل آزمون سراسری و آزمون‌های نهایی، که با منطق «عینیت مکانیکی» توجیه می‌شوند، موجب شده است تا عدالت آموزشی بیش از حد با استانداردسازی و یکسان‌سازی گره بخورد. در این مطالعه نشان داده شد که عینیت مکانیکی، هرچند با نیت حفظ بی‌طرفی و پایایی معرفت‌شناختی به­ کار گرفته می‌شود، به ­دلیل تبدیل نمره آزمون به شرط کافی پذیرش، به یک چالش جدی در رواسازی آزمون‌ها تبدیل شده است. به‌ویژه نظریه کلاسیک آزمون که با عملیات‌گرایی هم­ریشه است، قادر به تمایز میان آزمون‌های مناسب و نامناسب نیست، چراکه پایایی به­ عنوان اصلی‌ترین مفهوم در این نظریه مستقل از روایی آزمون است. در پاسخ به این محدودیت‌ها، در این مطالعه سه برهان اصلی مطرح شد. نخست، با تکیه بر دیدگاه «حقیقتِ طبیعت» نشان داده‌ شد که مدل‌های متغیر مکنون، همچون نظریه سؤال‌پاسخ، با اتکا بر کشف ذات پدیده‌ها می‌توانند چارچوبی کارآمدتر برای آزمون‌سازی فراهم کنند و از محدودیت‌های نظریه کلاسیک آزمون فراتر روند. دوم، با ارجاع به «قضاوت تمرین‌شده» استدلال شد که تخصص انسانی و مهارت‌های تفسیری ارزیابان باید بخشی جدایی‌ناپذیر از فرایند پذیرش باشند، زیرا عوامل کیفی همچون انگیزه، زمینه اجتماعی و توانایی‌های بالقوه دانشجو را نمی‌توان صرفاً از طریق آزمون‌ها و رویه‌های استاندارد بازنمایی کرد. سوم، با پذیرش دیدگاه‌های نوین فلسفه علم، عینیت به‌عنوان یک مفهوم وابسته به اهداف و موقعیت بازتعریف شد؛ یعنی عدالت در پذیرش دانشجو فقط با کمّی‌سازی معیارها محقق نمی‌شود، بلکه مستلزم تعریف روشن اهداف اجتماعی و دانشگاهی و تلاش برای تحقق آنهاست. در بخش انتهایی، یک چارچوب ترکیبی پیشنهاد شده است که آزمون‌های مبتنی بر نظریه متغیر مکنون را با فرایندهای متخصص‌محور ادغام می‌کند. چنین مدلی، ضمن حفظ حداقلی از استانداردسازی، امکان ارزیابی کل‌نگر و عادلانه‌تر داوطلبان را فراهم می‌آورد. بدین ترتیب، نظام پذیرش دانشجو در کشور ایران می‌تواند از سلطه تک‌بعدی عینیت مکانیکی عبور و به سوی الگویی چندبعدی، معتبرتر و سازگارتر با نیازهای علمی و اجتماعی جامعه ایرانی حرکت کند.</span> https://journal.irphe.ac.ir/article_729749_849fcc5f3bb862657170abb16b8166fb.pdf